Nasreddin Hoca ve Tasavvuf
Açıklama
XIII. asırda Anadoluda latîfeleriyle topluma hak ve hakîkatleri anlatan Nasreddin Hoca, şöhreti Türk ve İslâm dünyasına yayıldığı gibi Avrupaya, Asyaya hatta bütün dünyaya yayılmış olan büyük bir gönül eridir. Genel anlayışımız, Nasrettin Hocayı merkebe ters binmiş, hayvanın kuyruğunu eline almış, çoğu defa gülünç, bazen güldürücü, bazen hatta müstehcen fıkralar anlatan bir molla olarak tanımaktan öteye geçemiyor. Ahlâkî mizah dehâsının fikir haysiyetini komiklikten ayırt edebilmek kolay olmadığı için, Nasrettin Hocayı, bizi güldürmeye memûr bir komik molla olarak sadece merkebin kuyruğunu eline almış sarıklı, sakallı bir insan olarak tasavvur eder, üzerinde durmayız.Tasavvuf kitaplarında, tasavvuf tarihlerinde adı geçmeyen Nasrettin Hoca, imamlığı ve kadılığının yanısıra büyük bir gönül ustası, velîdir de. O, latîfeleriyle tasavvufî hakîkat ve tasavvufî ahlâkı telkin etmek ve öğretmek istemiştir. Bu görüş, gerçek Nasrettin Hoca nüktelerini, sahtelerinden ayırmak için şaşmaz bir düstûr ve ölçü olsa gerektir.Bir kere Hoca, olaylara bir müslüman gözüyle bakmış ve hadiselerden çıkardığı nükte yüklü hakîkatleri latîfe kisvesi altında topluma sunmaya çalışmıştır. Bunu yaparken de sözlerinde saf konuşma dilini kullanmış, hiçbir sanat endişesi taşımamıştır. Onun latîfeleri kaba-saba, üstünkörü, baştan sav-ma, sırf güldürmek gayesiyle söylenmiş nükte ve şakalar değil, ince, derin düşündürücü, insan zekâsının parlak akislerini taşı-yan bir nükte yapısına sahiptir. Hocanın şahsiyetini incele-yenlerin şu gerçekleri mutlaka göz önünde bulundurmaları gerekir, aksi halde yanlış anlama ve değerlendirmelere kapı açacaktır: Nasreddin Hoca, doğru sözlü, açık özlü, tok gözlü, müsamahakâr, şefkatli, merhametli, cömert, hoşgörülü, kana-atkâr, sabırlı, mütevâzi, başkasını kendisine tercih eden, seven-sevilen ve toplumla içiçe bir şahsiyetdir. Ömrünü insanlara doğru yolu göstermeye adayan, Allahın emir ve yasaklarını latîfeleriyle tebliğ eden Hoca, bu tebliği yaparken mizaç ve karakteri gereği bazı sûfilerin de zaman zaman başvurduğu bir yol ve usûl takip etmiştir; halkın anlaya-bileceği tarzda gâyet mânidâr latifeler şeklinde kısa ve öz nük-teler söylemek. Her bir latîfe nice hikmet ve ibretlerle dolu birer darb-ı mesel, atasözü gibidir. İnsana farkında olmadan öğüt ve ders vermektedir. Yesevî için hikmetler, Mevlânâ için ney ve semâ, Yunus için ilâhiler ne ise Nasreddin Hoca için de latîfe ve nükte odur. Nasıl ki Yesevîden hikmetleri, Mevlânâdan ney ve semâyı, Yunus Emreden ilâhileri ayıramazsak Hocamızdan da nükteleri, latîfeleri ayıramayız. Bu büyük şahsiyetler âdeta takip et-tikleri yöntem ve teknikleriyle özdeşleşmişlerdir. Onlar hikmetlerle, ilâhilerle, ney ve semâ ile hak ve hakîkatleri insanlığa sunarken Nasreddin Hoca da bunu nükteleriyle yapmaya çalış-mıştır. İşte biz de bu çalışmamızda yukarıda ifade etmeye çalıştığımız duygu ve düşüncelerden yola çıkarak Hocamızın üzerinde pek fazla durulmayan fakat oldukça önemli olan tasavvufî yönünü ve latîfelerinin tasavvufî açıdan izahını ele alıp ince-ledik. Hocamızın latîfelerini şerh ederken de başta Kurân ve Sünnet olmak üzre klasik tasavvufî kaynaklardan ve bu alanda yapılan çalışmalardan en önemlisi olan Mevlânânın torunlarından Seyyid Burhâneddin Efendinin kaleme aldığı Burhâniye Tercümesinden yararlandık. Çalışmamız bir Giriş ve iki Bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, Hocanın yaşadığı dönem olan XIII. asrın siyasî, iktisadî, içtimaî, dinî ve tasavvufî durumu hakkında anahatlarıyla bilgi verilmiştir. Birinci Bölümde Hocanın hayatı, ailesi, çocukları, eğitimi, hocaları, şahsiyeti, yaptığı vazifeler, tasavvufî yönü ve kerâmetleri üzerinde durulmuştur. İkinci Bölümde ise, genel olarak mizah, mizah-düşünce ilişkisi, Kurân ve Sünnette mizah, fıkıh ve tasavvuf penceresinden mizah, latîfelerin psikolojik, sosyolojik ve dinî, tasavvufî kaynakları hakkında bilgi verilmiş ve Hocanın latîfelerinde işlenen tasavvufî unsurlar konu başlıkları verilerek tek tek şerh ve izah edilmiştir.
Puan dağılımı
Puanlar bu eserin tüm baskılarına aittir. Tüm yorumları gör →
Düzenleme Geçmişi
Yükleniyor...