Teşkilât-ı Mahsusa

Teşkilat-ı Mahsusa Osmanlı Devleti'nin son dönemine damgasını vurmuş gizli bir örgüttü. Enver Paşa'nın kendisine bağlı olarak oluşturduğu bu istihbarat örgütü, özellikle Birinci Dünya Savaşı sırasında çok önemli faaliyetlerde bulunmuştu.Oysa dönem hakkındaki kaynakların çoğunda Teşkilat-ı Mahsusa'nın adı geçmez adı geçtiğinde verilen bilgiler son derece sınırlıdır. Örgüt adeta bir esrar perdesinin arkasında kalmıştır. Teşkilat-ı Mahsusa üzerine doktora tezi için kapsamlı bir araştırma yapan Philip Stoddard bu esrar perdesini aralıyor. Çeşitli dillerdeki ilgili bütün yazılı kaynakları incelemekle yetinmeyen yazar, araştırma sırasında hayatta olan "canlı tarihler"le derinlemesine görüşmeler yapmıştır. Özellikle Teşkilat-ı Mahsusa'nın kilit ajanlarından Eşref Kuşçubaşı'yla yapılan görüşmelerle sağlanan bilgiler, tarihin aydınlatılması açısından paha biçilemez değerler taşıyor. 1911-1918 yılları arasındaki Osmanlı-Arap ilişkileri üzerine yoğunlaşan kitap, Teşkilat-ı Mahsusa'nın bu dönemde ne denli önemli bir rol oynadığını ortaya koyuyor. Üç kıtada örgütlenmiş olan Teşkilat-ı Mahsusa'nın personeli 1916'da 30.000 kişiye ulaşmıştı. Ajanların pek azının teşkilat mensubu olduğu biliniyordu. Resmi üyelik listeleri bulunmamakla birlikte, Eşref Kuşçubaşı'ya göre böyle bir listenin yayınlanması halinde Yakındoğu'da pek çok devlet adamı rahatsızlık duyacaktı. Böyle bir liste onların Birinci Dünya savaşı öncesinde ve savaş sırasında Türkler için neler yaptıklarını ve karşılığında ne kadar para aldıklarını gösterecekti. Stoddard'ın bu eseri, konu üzerine en önemli referans olma özelliğini taşıyor.