Halk Hikayeleri 1

Halk hikayeleri, aşık edebiyatı zenginliklerimiz içinde hikayeci nitelemesini de kazanmış olan aşıklarımızın geliştirip yaşattığı anlatı, şiir ve müzik öğelerini bir arada bulunduran bir türdür. Zaman zaman özellikle meddahlığın da işe karıştığı çok yönlü bir geleneksel gösteri sanatına dönüşen halk hikayesi anlatma, okuma ve dinleme olgusu ve bu olgunun gerçekleştirildiği mekanlar (kahvehane, oda çayır, ağaç gölgesi...), kendi kuralları içinde bir tiyatro ortamı sayılabilir. Halk hikayelerimiz İran, Kafkasya, Orta Asya, Hindistan ve Arabistan anlatı geleneklerinden beslenen, satırları arasında örtük ve açık bu coğrafyaların kültürel etkilerini taşıyan, Anadolu ocağında bizim insan ve dünya görüşümüze göre pişirilip kotarılmış halk edebiyatı türlerindendir. Anadoluda bilinip anlatılan, okunan halk hikayelerinin sayısı yüze varır. Bu sayı, Anadolu sahasında en yakın yer olan Azerbaycanda ve diğer Türk ülkelerinde anlatılanlarla birlikte daha da artabilir. Hemen hepsinde konu, bir çerçeve aşk ile özdeşleşir. Zaman zaman aşkın ikinci plana düştüğü, hikayelerdeki kişileri kadın erkek ayrımına bakılmaksızın büyük kahramanlıklar, olağanüstü silahşörlük gösterileri sergilediği de görülür. Genellikle bu hikayeler sözlü gelenekte, hikayeci aşıkların belleklerinde korunup usta çırak ilişkisi ile anlatıla anlatıla biçimlenip var olmuşlardır. Anlatıya yer yer saz ya da sesle ezgiyi de katan bu halk sanatçılarının bir tür meddah tavrıyla icra-yı sanat eyledikleri kahvehaneler, hikaye anlatılan belli başlı hatta tek yerlerdir. Özellikle Kars ve Erzurumda kahvehanelerde toplanan ve anlatılanları önceden belirlenmiş şartlara bir tiyatro saygısı içinde uyarak dinleyen, geceler boyunca bir gazete tefrikası okur gibi izleyen insanımız, toplum terbiyesi denilen güç ile de buralarda tanışır. Kitabımızda yer verdiğimiz halk hikayelerinde de aşıkların çalıp çağırdığı mekanlar arasında kahvehanelerin, padişah saraylarının, bey ve bezirgan konaklarının önem kazandığı görülecektir.